Który Donald upadnie pierwszy? Nieoczywiste wnioski dla Polski z wyborów w USA 

Który Donald upadnie pierwszy? Nieoczywiste wnioski dla Polski z wyborów w USA 

Piotr Uhle

Amerykańskie wybory połówkowe pokazały, co się dzieje z władzą, która nie dowozi podstawowych dla wyborców spraw. Choć w gabinetach koalicyjnych elit w Warszawie po wynikach w USA wystrzeliły liczne korki od szampanów – te same elity zapominają, że to radość podobna do tej, którą żywią karpie na nadejście Wigilii. Odliczanie już się zaczęło.

Wynik wyborów połówkowych w USA nikogo nie powinien dziwić. Partia prezydenta prawie zawsze je przegrywa. Wyjątki można policzyć na palcach jednej ręki: Roosevelt w 1934 roku, na fali wychodzenia z Wielkiego Kryzysu. Clinton w 1998 roku, w czasach prosperity, globalizacji i wiary w koniec historii („gospodarka, głupcze“). Bush junior w 2002 roku, w cieniu wojny z terroryzmem. Poza tymi wyjątkami obowiązuje stara zasada: kto rządzi, ten w połowie kadencji płaci rachunek.

Tak jak wynik nie powinien dziwić tak należy odnotować skalę porażki. Cena, którą Republikanie płacą jest wyjątkowo wysoka. Demokraci mają w Izbie Reprezentantów ponad 250 mandatów, co jest największą większością od 2008 roku, i zdobyli też Senat. Według szacunków NBC to najszerszy margines w Izbie od 33 lat. To nie jest żółta kartka. To mocne ostrzeżenie dla całej formacji i administracji Donalda Trumpa.

Znamienne jest to, że co prawda jako głównych winowajców porażki wskazuje się republikańskie elity oraz samego Trumpa. Jednak to partyjne doły, szeregowi kongresmeni, senatorowie i partyjny aktyw ponosi odpowiedzialność. Kierownictwo partii i ekipa w Białym Domu ma czas i opcje.

Obietnice rozliczone w kasie

Wyborcy nie karzą za politykę za oceanem czy za porażki wizerunkowe. Karzą za niedotrzymane słowo. Trump wygrał w 2024 roku, bo obiecywał pokój i tanie życie. Zamiast tego dowiózł wojnę z Iranem, która podważyła jego kampanijną deklarację, że USA nie będą wciągane w zagraniczne konflikty. Do tego dołożył kwestię Ukrainy, którą miał szybko zamknąć. Rzeczywistość brutalnie zweryfikowała jego zapowiedzi. 

Gospodarka pokazuje coś jeszcze ważniejszego: odczuwana jakość życia nie zależy wyłącznie od wskaźników, tylko od relacji między zarobkami a cenami. Administracja mogła recytować dane. Kierowca widział co innego. Gdy 28 lutego USA zaatakowały Iran, benzyna kosztowała średnio 2,98 dol. za galon. W maju przekroczyła 4,50 dol. Komentatorzy tłumaczą wynik właśnie tym: niezadowoleniem z wojny, drożejącym paliwem i szerszym kryzysem kosztów życia. Sondaże od wiosny były jednoznaczne: poparcie dla Trumpa spadło poniżej 40 proc., a Demokraci po raz pierwszy od 2010 roku byli oceniani lepiej w sprawach gospodarki.

Jest też sprawa stylu. Poniżanie przeciwników i partnerów, protekcjonalny ton, pogarda dla krytyków. Kiedy władza odnosi sukcesy, wyborcy czasem to znoszą, a nawet czytają jako błyskotliwość i siłę. Kiedy sukcesów brakuje, ten sam styl czyta się odwrotnie: jako zadufanie w sobie i brak klasy.

Czy nie widzicie podobieństw?

Zatrzymajmy się tu na chwilę i spójrzmy na własne podwórko. Zastanówmy się czy Donalda Trumpa z Donaldem Tuskiem łączy coś więcej niż tylko imię.

Mamy premiera, który nie dotrzymał obietnic. Benzyna po 5,19 zł miała być symbolem nowej kompetencji. Każdy kierowca wie jak mocno skrzeczy obecna rzeczywistość. Nie zapominajmy też o obiecanej kwocie wolnej od podatku w wysokości 60 tysięcy złotych rocznie. To nie są już czasy, gdy niedotrzymane obietnice przechodziły bez konsekwencji. Szczególnie te, które dotyczą portfela wyborców. Doktryna “cóż szkodzi obiecać” przestaje działać, gdy wszyscy widzą, “że to lipa”.

W przeciwieństwie do USA Polska nie bierze bezpośredniego udziału w wojnach zewnętrznych, ale za to mamy coraz to nowe wojny wewnętrzne, prowadzone językiem „łyso wam“ i „zakute łby“. Mamy bardzo liczne negatywne sygnały dotyczące perspektyw gospodarki i premiera, który zamiast słuchać, poucza. 

Mamy też zadłużenie, które rośnie i zagraża rozwojowi oraz stabilności państwa. Ostrzeżenie przyszło z zewnątrz. W piątek agencja S&P potwierdziła rating Polski na poziomie „A-“, ale obniżyła perspektywę ze stabilnej do negatywnej. Agencja wskazuje, że wysoki deficyt i rosnący dług mogą ograniczyć elastyczność polityki wobec przyszłych wstrząsów i wymusić brutalne cięcia wydatków, które zabolą wszystkich a odpowiedzialność spadnie na rząd. To nie jest opinia opozycji albo krytycznych wobec rządu mediów, ale sygnał alarmowy dla władzy.

I nie zmienią tego kolejne kryzysy za granicą, zagrożenie bezpieczeństwa publicznego czy telewizyjna propaganda.

Zbiorowa mądrość i zegar, który tyka

Społeczeństwo ma swoją zbiorową mądrość i jej efekty zobaczymy już wkrótce. Nie chodzi tylko o sondaże, które coraz wyraźniej pokazują topniejące zasoby obozu koalicji 15 X / 13 XII. Erozja poparcia pogłębia się z miesiąca na miesiąc. Nie zastąpi jej propozycja totalnej polaryzacji w wojnie kulturowo-symbolicznej, bo wyborca z pustą lodówką i drogo zapełnianym bakiem nie głosuje na symbole.

Republikanie mają przynajmniej czas. Wybory połówkowe to ostrzeżenie, które powinno zmienić sposób sprawowania władzy. Ekipa Trumpa może wyciągnąć wnioski i spróbować naprawić sytuację. Jeżeli temu nie podoła – Demokraci mogą przejąć władzę na dłuższy czas.

Większość Donalda Tuska takiego komfortu nie ma. Do wyborów zostało około 11 miesięcy i to w otoczeniu, które będzie poważnie utrudniać odbudowę pozycji premiera i formacji, która go popiera. Widać totalny rozpad koalicyjnego zaplecza, ciężar niedotrzymanych obietnic i gasnący rozwój gospodarczy. Widać stawianie wartości za interesem politycznym (Berek w TK, dwukadencyjność samorządów) oraz potężne ciosy ze strony politycznych przeciwników. Zmienia się też system medialny: zmiana właściciela TVN, nowy gracz Newsmax i wyraźna przewaga formacji opozycyjnych w internecie, co potwierdzają liczne raporty.

Który Donald upadnie pierwszy? I kogo złoży w ofierze?

Wyborcy po obu stronach Atlantyku przypominają o tym samym. Władzę da się dostać za obietnice, ale utrzymać jej nie da się bez ich spełniania. Warto więc patrzeć na politykę przez to pytanie: który Donald upadnie i którego upadek zobaczymy w pierwszej kolejności?

Pewne jest, że gdy upadać będzie Donald Tusk to nie on zostanie z nową władzą w jednym kraju. Premier i jego zastępcy mają gdzie wyjechać, mogą schronić się za zagranicznym immunitetem lub azylem. Takiego komfortu nie będą mieli szeregowi działacze KO, Lewicy, PSL-u czy pozostałości po Polsce 2050. Oni wiedzą, że będą musieli żyć pod władzą ewentualnego prawicowego rządu. Wiedzą i zaczynają się rozglądać.

By to rozglądanie uciąć w zarodku koalicyjne doły dostały inny sygnał. Gdy tylko Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz opuściła rządowe ławy w ślad za jej działaniami posłano służby specjalne. Wielu polityków koalicji musi odebrać ten fakt jako wyraźny sygnał: co prawda jeżeli zostaniesz lojalny to być może po wyborach dosięgnie cię zemsta dzisiejszej opozycji. Jeżeli jednak spróbujesz wybić się na niezależność – karząca ręka obecnej władzy dosięgnie cię z całą pewnością.

Spoistość rządów można na krótką metę utrzymywać terrorem. Jednak nie on był zawsze jedyną bronią urzędującego premiera. Choć zdarzało mu się trzaskać czaszki wewnętrznych oponentów i bezlitośnie rozprawiać się z rosnącymi w partii konkurentami – zawsze uchodził bardziej za artystę niż rzeźnika. Tymczasem uwodzenie przychodzi Tuskowi z coraz większym trudem.

Powtarzając za klasykiem – władzę ma ten, kogo ludzie uważają za sprawującego władzę. Nie więcej ani nie mniej. A wystarczy 12 osób, które utracą wiarę w Donalda Tuska i akurat pełnią mandat poselski, by ten domek z kart zawalił się na naszych oczach.